#۳۵۱۴
پرسش: ۱. در کشور من (که غیرمسلمان است) زمین‌هایی غیر از زمین‌های دولتی وجود دارد که بسیار وسیع و کشاورزی‌اند و مالکیت شخصی دارند. صاحبان این زمین‌ها – که مثلاً در آنها کتان می‌کارند و کارگران زیادی دارند – قطعاتی از زمین را برای پیروان ادیان مختلف به مدت ۹۹ یا ۸۵ سال واگذار کرده‌اند تا برای کارگرانشان مسجد و مراکز دینی بسازند. در یکی از این مکان‌ها مسجد، مدرسه و خانه‌ای برای معلم ساخته شد، اما چند سال پیش کارگران از آن ناحیه خارج و به منطقه دیگری منتقل شدند. مالکین این زمین‌ها مسیحی‌اند و چون به آنها گفته شد که تخریب مسجد جایز نیست، آن را همان‌گونه باقی گذاشتند، همچنان که سایر ساختمان‌ها را نیز رها کردند. اما این مکان اکنون در منطقه‌ای دورافتاده است و هیچ مسلمانی در آنجا برای نماز حضور ندارد، و در حال حاضر برخی غیرمسلمانان در آن خانه‌ها سکونت دارند. آیا بر مسلمانان یا مؤسسات اسلامی واجب است که هر کاری برای حفظ این مکان‌ها انجام دهند، اگر واقفیت و مسجد بودن آنها همچنان باقی است؟ ۲. در مکان دیگری، به‌دلیل ترک کشاورزی، زمین‌ها میان افراد تقسیم و به مدت ۸۵ سال به آنها فروخته شده است و مردم در آنجا خانه و مراکز تجاری ساخته‌اند. در همان‌جا قطعه زمینی نیز به مؤسسه اسلامی برای ساخت مسجد و مراکز اسلامی داده شد. اکنون به‌سبب ضعف فعالیت‌های دینی در آن محل، از مؤسسه اسلامی خواسته‌اند مکان خود را به جای دیگری منتقل کند، چون آن زمین کنار خیابان اصلی و نزدیک مرکز خرید است. سؤال این است که آیا باید این درخواست را بپذیرند یا باید مسجد و مرکز را حفظ کنند به‌جهت آنکه عنوان مسجد و موقوفه بر آن تحقق یافته است؟
پاسخ:
در هر دو مورد:
۱. مسجد را نمی‌توان با زمین دیگری جایگزین کرد، مگر اینکه مالکین سابق عنوان «مسجد بودن» را از آن مکان به‌کلی محو کرده باشند. در این صورت جایز است زمینی دیگر به‌عنوان عوض گرفته شود و آن را مسجد قرار دهند به‌جای مسجدی که عنوان مسجدیت از آن زایل شده است.
۲. اما سایر موقوفات (غیر از مسجد) را می‌توان با زمین‌های دیگر جایگزین کرد، به شرطی که زمین عوض‌شده منفعت بیشتری در همان جهت وقف پیشین داشته باشد، در صورتی که زمین قبلی دیگر قابل استفاده و انتفاع نباشد (به‌سبب انزوا و تعطیلی محل).