#۳۴۱۷
پرسش: درباره‌ی اختلاف، بلکه تناقض ظاهری میان دو عالم بزرگ و صاحب‌نظر در خط اهل بیت علیهم‌السلام در موضوع امامت الهی و حدود آن، و تبیین اینکه چگونه لطف الاهی از رهگذر امامت حاصل می‌شود، چه می‌توان گفت؟ به عنوان نمونه: • علامه حلی (قدس سره) در کتاب الألفین، صفحه ۶۵ می‌نویسد: «لطف امامت با اموری محقق می‌شود؛ از جمله، اینکه امام باید مسئولیت امامت را بپذیرد و آن را بر عهده گیرد. و این کار را امام انجام داده است.» • اما سید شریف مرتضی در کتاب المقنع فی الغیبة، جلد ۱، صفحه ۵۴ در پاسخ به اینکه چرا ائمه پیشین علیهم‌السلام خود را مخفی می‌کردند، می‌نویسد: «چون در آن دوران، برای پدران [ائمه] علیهم‌السلام خوفی از دشمنان وجود داشت، آن‌ها تقیه می‌کردند و از اظهار امامت خودداری می‌نمودند و حتی آن را از خود نفی می‌کردند.» این دو دیدگاه چگونه با یکدیگر قابل جمع‌اند؟ آیا این تفاوت، تناقضی در اصل امامت و جایگاه امام نیست؟ چگونه ممکن است از یک‌سو، امام وظیفه دارد امامت را بپذیرد و آن را اظهار کند، و از سوی دیگر، ائمه آن را از خود نفی می‌کنند و اظهار نمی‌نمایند؟
پاسخ:
۱. میان این دو سخن، نه تناقضی وجود دارد و نه تضادی، اگرچه در نگاه اول چنین به‌نظر برسد.
زیرا وظیفه‌ی اظهار امامت و معرفی آن، متوجه افراد مکلف و شایسته امتحان الهی است؛
اما در برابر طاغوت‌ها و حکومت‌های ظلم، لازم است که این حقیقت پنهان بماند و از اظهار آن خودداری شود.
۲. این‌گونه رفتار، در سیره پیامبران الهی نیز وجود داشته است؛
چنان‌که حضرت یوسف علیه‌السلام و حضرت موسی علیه‌السلام نیز، نبوت و امامت خود را از پادشاهان زمان‌شان مخفی کردند.
۳. بر پژوهشگر لازم است که در تحلیل و بررسی، از تعمیم و اطلاق نادرست بپرهیزد؛
بلکه باید شرایط، زمینه‌ها و قرائن خاص هر سخن را بررسی کند و با دقت، به تفاوت موقعیت‌ها توجه داشته باشد.