پرسش: شیخ حر عاملی (رحمه‌الله)، در صفات رسول‌الله (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌و‌سلم)، نقل کرده‌است که حضرت دائم‌الحزن بود، ولی عبوس و ترش‌رو نبود؛ بخشنده بود، ولی اهل اسراف و تبذیر نبود. این صفات چه تفاوتی با هم دارند و چگونه می‌توانیم آن‌ها را از هم‌دیگر تشخیص دهیم؟ ملاک و معیار تشخیص آن‌ها چیست؟
1. «عبوس بودن» به معنی ترش‌رویی و ابرو در هم کشیدن همراه با بد‌اخلاقی و بد‌خلقی است، ولی «حزن» به معنای فقدان شادی و نشاط است، با غم و اندوه و نگرانی‌ای در چهره، بدون اخم کردن و تُرُش بودن و بد‌اخلاق و بد‌خلق بودن. شخصی که حزن دارد، ولی عبوس نیست، با دیگران بیگانه نخواهد بود و از آن‌ها دوری نخواهد کرد.
2. اما تفاوت بین سخا و بخشندگی با اسراف! «سخا» و «بخشندگی» به این معنی است که شخص اهل امساک و قبض نباشد و در بخشش و انفاق کوتاهی نکند. در حد توان و مکنتش ببخشد به‌طوری که بخشش و انفاق به حدی نباشد که شخص را از دیگر وظایف و مسئولیت‌هایش باز دارد، یعنی آن‌قدر نبخشد که در انجام دادن دیگر وظایف و مسئولیت‌ها نا‌توان شود و به اهلش و به اندازه عطا و بخشش کند به‌طوری که آن عطا و بخشش به سود و مصلحت گیرنده باشد و او را به تباهی نکشاند. ولی اسراف چنین نیست. «اسراف» یعنی اعطای بیش از حد یا هزینه بیش از حد (اعطای و هزینه‌ای که بر شخص سخت و گران است و او را به زحمت و مشقت می‌اندازد و از قیام به دیگر مسئولیت‌ها باز می‌دارد) یا اعطای به کسی که مستحق آن نیست یا هزینه کردن در مواردی که نباید در آن موارد به آن اندازه هزینه کرد.
3. راه تشخیص صفات اخلاقی و ملاک تمیز آن‌ها از هم‌دیگر این است که شخص در معنای لغوی آن‌ها و در استعمالات آن‌ها در لسان شرع و در موارد استعمال آن‌ها در شریعت دقت کند و به نظرات و بر‌داشت‌های علما، در طی قرون متمادی، مراجعه کند و با مطالعه و پژوهش در این باره به نتیجه رسد.