پرسش: اعلیمت یکی از مراجع بزرگوار تقلید برای ما اثبات شده‌است و ما به اعلمیت ایشان علم و یقین داریم، ولی این مرجع بزرگوار از دنیا رفتند. اینک در این باره، از محضر شما چند سؤال داریم. 1. آیا شما بقای بر تقلید از میت را اجازه می‌دهید؟ آیا ما می‌توانیم بر تقلید ایشان باقی باشیم و در امور مستحدثه از مرجعی تقلید کنیم که او را اعلم در میان مراجع زنده می‌دانیم؟ 2. اگر ما بر تقلید از میت باقی بمانیم، آیا فقط در امور مستحدثه باید به اعلمِ زنده رجوع کنیم یا در موارد دیگری نیز باید از اعلمِ زنده تقلید کنیم؟ اگر در موارد دیگری نیز باید از اعلمِ زنده تقلید کنیم، آن موارد کدام است؟ 3. آیا از نظر شما، در تقلید، اعلمیت مرجع شرط است و تقلید از اعلم لازم و ضروری است؟ 4. اگر اعلمیت مرجع تقلید لازم باشد، آیا اطمینان مکلف به اعلمیت فرد کافی است یا باید به اعلمیت یقین داشته باشد؟
1. تقلید ابتدایی از میت جایز نیست، ولی بقای بر تقلید، در‌صورتی که میت از احیا اعلم بوده باشد، جایز است. اگر مکلف بر تقلید از میت باقی بماند، فقط در مسائلی که در زمان حیات مرجع از او یاد گرفته‌است، می‌تواند باقی در تقلید باشد.
2. اما در دیگر مسائل، مسائلی که نیاموخته‌است و در آن مسائل به تعلم نیاز دارد، تقلید تقلید ابتدایی است، نه بقای بر تقلید، و در آن مسائل، حتماً باید به مرجع زنده رجوع کند. برای مثال، اگر مرجع در مسئله یا مسائلی فتوایی داشته باشد و مبتلا‌به مقلد نباشد و مقلد از آن آگاه نباشد، نمی‌تواند در آن مسئله از مرجع میت تقلید و به فتوای یاد‌شده عمل کند. نسیان و فراموشی نیز همین حکم را دارد. اگر مرجع میت در مسئله‌ای فتوایی داشته باشد و مقلد در قبل آن را آموخته و از آن آگاه باشد، ولی بعد‌ها، [در زمان حیات مرجع]، فتوا را فراموش کرده باشد به‌طوری که نیاز به تعلم دو‌باره داشته باشد، در آن مسئله نمی‌تواند از میت تقلید و به فتوای او عمل کند، زیرا این مورد نیز تقلید ابتدایی محسوب می‌شود، نه بقای بر تقلید. از دیگر مصادیقِ تقلیدِ ابتدایی تقلید در مسائل مستحدثه است. در مسائل مستحدثه نیز تقلید از میت جایز نیست و حتماً باید از مرجع زنده تقلید کرد.
3. در مسائلی که فتوای اعلم با دیگر فتاوی تفاوت دارد، باید از اعلم تقلید کرد. در این موارد اختلافی تقلید از غیر‌اعلم جایز نیست. ولی اگر در مسائلی، فتوای اعلم و دیگران تفاوتی نداشته باشد، در آن مسائل، شخص مخیّر است و می‌تواند از اعلم یا از غیر‌اعلم تقلید کند. اگر در مسائلی، فتوای برخی فقها مطابق فتوای اعلم باشد و فتوای برخی دیگر از فقها با فتوای اعلم تفاوت داشته باشد، در این صورت شخص مخیر است که از اعلم تقلید کند یا از فقهایی که فتوایشان مطابق فتوای اعلم است، ولی نمی‌تواند از فقهایی که فتوایشان مطابق فتوای اعلم نیست، تقلید کند. البته احوط این است که حتی در فتاویِ مطابق با فتوای اعلم شخص [از اعلم یا] به صورت مجموعی تقلید کند، یعنی در مواردی که فتوای اعلم و غیر‌اعلم یکی است، شخص از همۀ آن‌ها، که اعلم نیز جزو‌شان است، تقلید کند.
از آن‌چه گذشت می‌توان در‌یافت که تبعّض در تقلید جایز است و در هر مسئله به حسَب آن مسئله مطرح می‌شود. چنین نیست که انسان حتماً باید در همۀ مسائل از یک مرجع تقلید کند، همان‌طوری که ممکن است، بلکه غالباً چنین است که فقیهی در باب یا ابوابی اعلم است و فقیهی دیگر در باب یا ابوابی دیگر. بلکه ممکن است فقیهی در مسئله یا مسائلی اعلم باشد و فقیهی دیگر در مسئله و مسائلی دیگر.
4. چنان‌که گذشت، در مسائلی که فتوای اعلم با فتوای غیر‌اعلم تفاوت دارد، تقلید از اعلم لازم و ضروری است و برای احراز اعلمیت در هر مسئله و در هر بابی، اطمینان کفایت می‌کند، اطمینانی که از شهرت علمی فقیه در میان اهل علم و فضلای حوزه‌های علمیه به دست آمده‌است.