پرسش: عرض سلام و ادب محضر مرجع عالی‌قدر، آیت‌الله سند (دام‌ظله) من در گذشته در ایران سکونت داشتم و هم‌اینک از آن‌جا مهاجرت کرده‌ام و در کشوری دیگر ساکن هستم. مرجع تقلید من رحلت کرده‌اند. با توجه به رحلت ایشان از سویی و مهاجرت من از ایران از سوی دیگر، پرسش‌هایی برایم مطرح شده‌است که تقاضا دارم آن‌ها را بر‌اساس فتاوی حاج‌آقا سند بحرانی پاسخ دهید. 1. بعد از فوت مرجع تقلیدم، به مرجع تقلید دیگری مراجعه نکردم و هم‌چنان به فتاوی مرجع تقلیدم عمل کردم. آیا باید به مرجع تقلید دیگری رجوع کنم و با اجازۀ مجتهد زنده بر تقلید از میت باقی بمانم یا رجوع به مجتهد زنده لازم نیست؟ 2. برخی احکام و فتاوی مرجع تقلیدم مبتلا‌بهِ من نبوده‌اند و من در زمان حیات مرجع تقلیدم، به آن‌ها عمل نکرده‌ام. آیا اینک می‌توانم در آن موارد نیز بر تقلید از میت باقی باشم و به فتاوی مرجع تقلیدم در آن موارد نیز عمل کنم؟ 3. در شهری که بعد از مهاجرت از ایران ساکن شده‌ام، هم‌اکنون که بهار است، غروب آفتاب ساعت ده و سی دقیقۀ شب است و تقریباً یک ساعت و نیم تا دو ساعت طول می‌کشد تا هوا تاریک شود، یعنی ساعت ده و سی دقیقۀ شب غروب و حدود ساعت دوازده یا دوازده و نیم هوا تاریک می‌شود. در این میان، من اثری از حمرۀ مشرقیه و سرخی طرف شرق ندیدم. اهل‌سنت با غروب خورشید، یعنی ساعت ده و نیم شب، که هنوز هوا کاملاً روشن است، نماز مغرب و ساعت دوازده و نیم شب نماز عشا را می‌خوانند. اینک وظیفۀ من در این شرایط چیست؟ چگونه اوقات شرعی را تعیین کنم؟ در خصوص نماز صبح نیز این مشکل وجود دارد و تعیین وقت شرعی نماز صبح برایم ممکن نیست، زیرا من نتوانستم فجر اول و فجر ثانی را تشخیص دهم و برای فهمیدن آن فقط می‌توانم از گوگل استفاده کنم. گوگل از کلمۀ «sunrise» استفاده می‌کند که به معنای طلوع خورشید است و من نمی‌دانم به‌لحاظ شرعی، «sunrise» چه حکمی دارد. من سعی می‌کنم نمازم را قبل از «sunrise» تمام کنم، یعنی نمازم را قبل از ساعت چهار تمام می‌کنم. اینک وظیفۀ من در این باره چیست و چگونه می‌توانم وقت شرعی نماز صبح را تعیین کنم؟
1. بقای بر میت باید با اجازۀ مجتهدِ زندۀ اعلم باشد.
2. ملاک عمل به فتاوی مجتهدِ فوت‌شده عمل به فتاوی نیست، بلکه به احکامی آموخته بودی، ولی مورد‌ابتلای تو نبوده‌اند و در‌نتیجه به آن فتاوی آموخته عمل نکرده‌ای، می‌توانی عمل کنی. به آن احکام و فتاوی‌ای که نیاموخته‌ای و نیاز به آموختن دارند، نمی‌توانی عمل کنی، هر‌چند در قبل مبتلا‌بهِ تو بوده باشند و به آن‌ها عمل کرده باشی.
3. برای خواندن نماز مغرب، تاریکی هوا شرط نیست. بعد از غروب آفتاب که از روشنایی هوا کاسته می‌شود، می‌توان نماز مغرب را به جا آورد و لازم نیست هوا تاریک شود.
برای خواندن نماز صبح و تعیین وقت آن می‌توان مدت‌زمان بین غروب آفتاب تا طلوع خورشید را به هفت قسمت تقسیم کرد و با شروع قسمت هفتم تا طلوع آفتاب، نماز صبح را به جا آورد، زیرا ابتدای قسمت هفتم تقریباً با فجر صادق مصادف است. البته مصادف بودن فجر صادق با ابتدای قسمت هفتم تقریبی است، نه دقیق. فجر صادق کمی بعد از شروع قسمت هفتم است و از‌این‌رو بهتر است نماز صبح کمی بعد از شروع قسمت هفتم خوانده شود.
4. در صورتی که مطمئن هستید صید ماهی به‌وسیلۀ تور‌های صیادی انجام می‌شود، می‌توانید از گوشت ماهی‌های حلال‌گوشت استفاده کنید. البته امروزه صید ماهی معمولاً به‌وسیلۀ تور‌های صیادی انجام می‌شود و از این جهت صید با تور امری مطمئن است.