نماز جمعه و عیدین

1. وقت دو خطبه به آن‌چه در متن سؤال گذشت (چهل دقیقه) محدود نیست. دو خطبه تا زمانی که سایۀ هر شیئی به اندازۀ آن شیء شود وقت دارد.
2. رسیدن اندازۀ سایۀ هر چیزی به اندازۀ آن چیز وقتِ فضیلتِ نمازِ ظهر است که نزدیک دو ساعت (کمی بیش‌تر یا کم‌تر) است.
3. تأخیر در شروع خطب اشکالی ندارد. بلکه می‌توان خطبۀ اول را بیش از ده دقیقه، تا زمانی که سایۀ اشیا به‌اندازۀ خود اشیاء نرسیده باشد، به تأخیر انداخت.
4. تعجیل در شروع خطبۀ اول لازم نیست، همان‌طوری که اتمام دو خطبه در کم‌تر از یک و ساعت و ربع ضروری نیست. نه تعجیل در ابتدای خطبۀ اول ضروری است و نه تمام کردن دو خطبه در کم‌تر از یک ساعت و ربع.
5. کیفیت نماز جمعه به این صورت است:
دو رکعت است مانند نماز صبح با این تفاوت که قبل از شروع نماز، باید دو خطبه خوانده شود و هر‌یک از دو خطبه باید موارد در پی‌آمده را شامل شود:
أ. حمد و ثنای خداوند سبحان؛
ب. سلام و صلوات بر پیامبر اکرم (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌و‌سلم) و اهل‌بیت عصمت و طهارت (علیهم‌السلام)؛
ج. وعظ و توصیۀ به تقوای الهی و اموری مانند آن؛
د. خواندن سوره‌ای کوچک (البته در خطبۀ دوم، می‌توان به جای خواندن سورۀ کامل، آیه‌ای خواند که دارای فائده‌ و مهنایی کامل است، مانند «إِنَّ اللَّهَ يَأْمُرُ بِالْعَدْلِ وَالْإِحْسَانِ؛ خداوند به عدل و احسان فرمان می‌دهد ــ سورۀ مبارکۀ نحل، آیۀ شریفۀ نود». البته خطبۀ دوم ویژگی دیگری نیز دارد و آن سلام و صلوات فرستادن بر امامان معصوم (علیهم‌السلام) و نام بردن آن‌ها‌ست)؛
ه. احوط ــ البته اگر اقوی نباشد ــ این است که در هر دو خطبه برای مؤمنین و مؤمنات دعا شود. بهتر است در خطبۀ اول بر حمد و ثنای الهی و تقدیس و تسبیح خدای سبحان تمرکز شود و در خطبۀ دوم، آن‌چه به مصلحت جامعه است و آن‌چه منافی مصالح جامعه است باز‌گو شود. بهتر است در خطبۀ دوم، مردم را از اوضاع و احوال و حوادثی که برایشان پیش‌آمده یا پیش خواهد آمد و در دین و دنیایشان مضر یا سود‌مند است آگاه کرد و در اطراف وقایع و لوازم آن‌ها و چگونگی رویارویی با آن‌ها یا واکنش در مقابل آن‌ها سخن گفت.

1. در‌صورتِ وجوبِ نمازِ عیدِ فطر، خطبه‌های آن جزء نماز‌ند [و در‌نتیجه باید در خطبه‌ها حاضر شد و آن‌ها را استماع کرد]. این حکم در‌بارۀ نماز جمعه نیز صادق است.
2. ولی در‌صورتِ استحبابِ نمازِ عیدِ فطر، حضور در خطبه‌ها و استماع آن‌ها مستحب است، نه واجب. البته در این صورت، برای اقامۀ نماز، اجازۀ فقیه لازم است.
3. در زمان غیبت، حضور در خطبه‌ها و استماع آن‌ها واجب نیست و شخص می‌تواند حضور در خطبه‌ها یا استماع آن‌ها را ترک کند.
شایسته است در خطبه‌هایِ نمازِ عیدِ فطر، در‌بارۀ زکات فطریه و مسائل مربوط به آن و در خطبه‌های نماز عید قربان، در‌بارۀ قربانی و مسائل مربوط به آن سخن گفت.

می‌تواند نماز عید را در روز بعد نیز به عنوان امام جماعت اقامه کند، از باب رجاء و احتمال، زیرا معیارها در هر دو گروه، ظاهری و مورد اختلاف است.

۱. تکرار نماز عید توسط امام جماعت از باب رجاء جایز است، زیرا اختلاف در مبانی فقهی و احتمال اشتباه در موضوع (شبهه موضوعیه) یا در تطبیق حکم شرعی (شبهه حکمیه) وجود دارد.
۲. همچنین، به نظر اقوی، تکرار نماز عید به جماعت در همان روز نیز برای امام جماعت جایز است.

اقامه نماز عید در روز بعد، از باب رجاء و احتمال، جایز است.
۲. اما اگر قصد قطعی انجام آن باشد، باید بر اساس تقلید فرد و تشخیص درست موضوع، تصمیم‌گیری شود.

کرار نماز عید از باب رجاء مطلوبیت جایز است، به چند دلیل:

احتمال وجود اشتباه در شهادت شهود درباره رؤیت هلال (شبهه موضوعیه).

احتمال اینکه نظر فقهی دیگر درباره رؤیت هلال و تطبیق آن بر افق‌ها، مطابق با واقع باشد (شبهه حکمیه).

یا به دلیل برخی نظرات فقهی که معتقدند اگر نماز عید در روز خودش اقامه نشود، می‌توان آن را در روز بعد بجا آورد.

بر این اساس، اگر مأمومین بخواهند نماز را اقامه کنند، امام جماعت نیز می‌تواند به این دلیل نماز عید را مجدداً برگزار کند.

بله، مقصود از این وصف در روایات و فتواها همان امام معصوم (علیه‌السلام) است، اما امام (علیه‌السلام) به فقها اجازه داده است که این امر را به جای آورند.

۱- از نظر وقت، کوتاه کردن نماز خللی به صحت نماز جمعه وارد نمی‌کند، و ظاهر آنچه از پیامبر صلی‌الله‌علیه‌وآله و اهل‌بیت علیهم‌السلام نقل شده آن است که هر خطبه به اندازه یک یا دو صفحه باشد؛ بر اساس قاعده «خیر الکلام ما قلّ و دلّ» یعنی سخنی کوتاه و پرمغز.

۲- امام در انتخاب سوره در نماز جمعه مخیّر است، جز اینکه انتخاب سوره‌های «جمعه» و «منافقون» به شدت تأکید شده تا جایی که برخی شرطیت قرائت آن دو را در نماز جمعه گفته‌اند، و این احتیاط واجب است.

۳- اصلح آن است که میان جهات مختلف موازنه شود؛ از یک سو فایده و نفع بیشتر و از سوی دیگر ارشاد اکثریت؛ و در این حالت انجام راجح‌تر و سودمندتر است.

واجب است امام خطبه را به تعداد معتبری که نماز با آن منعقد می‌شود بشنواند، بلکه بنابر احتیاط برای همه حاضران نیز چنین است. و سخن گفتن به گونه‌ای که صورت خطبه را از بین ببرد یا آن را قطع کند حرام است، بلکه بنابر احتیاط، گوش دادن و توجه داشتن به طور مطلق لازم است.

۱. بله، نماز جمعه آنان صحیح است؛ همان‌گونه که مشهور یا مشهورترِ فقها به آن قائل شده‌اند.

۲. با این حال، اقامه نماز جمعه بر آنان واجب نیست و شاید ترک آن و اکتفا به نماز ظهر، اولی و شایسته‌تر باشد.