#٣٤٨٩
پرسش: ۱. زنی مبالغ زیادی از اموال خود را به شوهرش بخشید تا خانهٔ پدر شوهر ـ که زن و شوهر با او زندگی میکردند ـ ساخته شود. پس از اتمام ساخت، نیت پدر شوهر تغییر کرد و تصمیم به فروش خانه گرفت و پسرش (شوهر زن) نیز با او موافقت نمود. آیا در این صورت اموال زن از بین رفته محسوب میشود؛ چون ساخت خانه بر اساس انگیزه و وعدهای بوده که نه پدر شوهر و نه خود شوهر شرعاً ملزم به وفای آن نیستند، زیرا وعده ابتدایی الزامآور نیست؟ ۲. شخصی مبالغ زیادی برای تعمیر طبقهٔ همکف خانهای که در آن مجلس عزاداری بهصورت منظم برگزار میشد، پرداخت و خودش در طبقهٔ دوم آن خانه ساکن بود. پس از مدت کوتاهی از پایان تعمیر، شرایط تغییر کرد و صاحب خانه ناچار شد برادر نیازمندش را در طبقهٔ همکف اسکان دهد و مجلس عزاداری تعطیل شد. آیا در این حالت صاحب خانه ضامن اموال اهداکننده است یا چون کار از باب انگیزه انجام شده و انگیزه از بین رفته، ضمانی در کار نیست؟
پاسخ:
اقوی آن است که در هر دو فرض، ضمان مال ثابت است:
۱. بذل (بخشیدن یا صرف مال) در هر دو مورد، چه به عنوان هدیه باشد و چه صدقه، به شرطی ارتکازی مقید است.
۲. فرقی ندارد این شرط به صورت قید در عمل باشد یا به صورت التزام در ضمن آن.
۳. لازمهٔ این امر، ضمان مال بخشیدهشده است؛ زیرا تملیک یا بذل بهطور رایگان نبوده بلکه در مقابل عوض (شرط) صورت گرفته، پس با عدم تحقق آن عوض، باید غرامت داده شود.
۴. چه مال موقوف باشد (مانند فرض دوم)، چه هبهٔ معوضه (مانند فرض اول)، یا بذل مشروط به عوض باشد — در همۀ این موارد، ضمان ثابت است.
