پرسش: زنی ملکی را از یک دفتر معاملات ملکی خریداری کرده است. پس از آن، مبلغ زیادی صرف ساخت خانه بر روی آن کرده است. سپس گروهی از گواهان اظهار داشته‌اند که این زمین در گذشته باغی وقفی بوده است، و در مقابل، گروه دیگری از گواهان گفته‌اند که این زمین وقفی نبوده است. در حالی‌که اسناد و سوابق رسمی زمین در اداره ثبت، سالم بوده و نوع زمین در آنها «مسکونی» ثبت شده است. اکنون سؤال این است که حکم شرعی این زمین چیست؟
۱. لازم است در مفادِ شهادتِ گواهانِ مدّعیِ وقفیت، تحقیق و بررسی دقیق صورت گیرد؛ بدین معنا که روشن شود آیا شهادت آنان ناشی از شهرتی متصل به زمان آغازِ وقف است، یا بر اساسِ نقل از گواهان پیشین، یا بر حسّ مستقیم و مشاهده‌ی شخصی است.
۲. همچنین باید در مفادِ شهادتِ گواهانِ منکرِ وقفیت تحقیق شود که آیا محتوای شهادت آنان هم‌زمان با مفادِ شهادت گروه نخست است، و آیا ادعای آنان بر ملکِ طِلق بودن زمین از روی حسّ و مشاهده است یا نه.
۳. در صورت تعارض یا اجمالِ شهادت‌ها، حکم بر مالکیتِ فروشنده به مقتضای یَد جاری می‌شود و معامله صحیح خواهد بود.
۴. اما اگر فرض شود که وقفیت زمین برای وقف دیگری ثابت گردد و درآمد آن باید در مورد خاصی صرف شود، در این صورت برای جمع میان حقّ وقف و حقّ مالکِ بنا، باید به اندازه‌ی ارزش زمینِ وقفی، زمینی دیگر با همان ارزش خریداری شود تا آن زمین جدید وقف گردد، و در نتیجه خریدار، مالک زمینِ مورد معامله شود و سپس خریدار می‌تواند به فروشنده برای مطالبه‌ی ارزش زمین مراجعه کند.